ถ้ำฝ่ามือแดงในภูผาเทิบ รอยมือคนโบราณบนผนังหิน ดูอย่างไรไม่ทำลาย

เด็กเล็กหลายคนเคยจุ่มมือลงในจานสีแล้วทาบลงบนกระดาษ เกิดเป็นรอยมือเล็กๆ ที่ผู้ใหญ่เก็บไว้เป็นที่ระลึก ลองนึกภาพเดียวกัน แต่เปลี่ยนกระดาษเป็นผนังหินทราย และเปลี่ยนมือเด็กในวันนี้เป็นมือของคนที่มีชีวิตอยู่ตั้งแต่ยุคก่อนประวัติศาสตร์ นั่นคือสิ่งที่รอผู้มาเยือนอยู่ที่ถ้ำฝ่ามือแดง

ถ้ำฝ่ามือแดงเป็นเพิงหินในเขตอุทยานแห่งชาติภูผาเทิบ ไม่ใช่ถ้ำลึกที่ต้องมุดเข้าไป บนผนังมีภาพเขียนสีรูปฝ่ามือสีแดงหลงเหลืออยู่ หากยังไม่เคยรู้จักภาพรวมของอุทยาน อ่าน เรื่องลานหินและป่าเต็งรังของภูผาเทิบ ก่อนจะเห็นภาพชัดขึ้น

ภาพเขียนสีแบบนี้อยู่รอดมาได้เพราะสภาพแวดล้อมที่พอเหมาะ และพังได้ง่ายกว่าที่คิดมาก วิธีดูจึงสำคัญพอๆ กับการได้ไปเห็น

ทำแบบนี้

ดูจากระยะที่กำหนด ถ้ามีราว แนวเชือก หรือป้ายบอกระยะ ให้ยืนดูอยู่นอกเขตนั้น ระยะห่างไม่ได้ทำให้เห็นน้อยลง กลับช่วยให้มองเห็นกลุ่มรอยมือทั้งหมดในคราวเดียว

ให้เวลาสายตาปรับ สีบนผนังซีดจางไปตามกาลเวลา บางรอยกลืนไปกับสีของหิน ลองยืนนิ่งๆ สักพัก แล้วไล่มองจากรอยที่ชัดที่สุดไปหารอยที่จางกว่า จะเริ่มเห็นรอยที่ตอนแรกมองข้ามไป

ถ่ายภาพด้วยแสงธรรมชาติ แสงในเพิงหินช่วงเช้าหรือบ่ายมักเพียงพอ ถ้าภาพมืดไป ให้ปรับการตั้งค่ากล้องหรือมือถือแทนการเปิดไฟส่องใกล้ๆ

อ่านป้ายสื่อความหมาย ข้อมูลเรื่องอายุ ลักษณะ และการสำรวจภาพเขียนสี ควรยึดจากป้ายของอุทยานหรือข้อมูลของกรมศิลปากร ซึ่งเป็นหน่วยงานที่ดูแลด้านโบราณคดี มากกว่าคำเล่าต่อกันมา

ถามเจ้าหน้าที่ ถ้ามีเจ้าหน้าที่อยู่บริเวณนั้น การถามว่าควรดูตรงไหนเป็นพิเศษ หรือมีข้อห้ามอะไรเพิ่มในช่วงนั้น ช่วยได้มากกว่าการเดาเอาเอง

อย่าทำแบบนี้

อย่าแตะผนัง แม้จะอยากทาบมือเทียบขนาดแค่ไหนก็ตาม น้ำมันและเหงื่อจากผิวหนังทำให้สีเสื่อมได้ และการสัมผัสซ้ำๆ จากคนจำนวนมากจะลบรอยออกไปทีละน้อย

อย่าใช้แฟลชหรือไฟแรงใกล้ผนัง แสงจ้าซ้ำๆ อาจส่งผลต่อสีและพื้นผิวในระยะยาว อีกทั้งทำให้ผู้ชมคนอื่นเสียบรรยากาศ

อย่าขีดเขียนหรือทิ้งร่องรอย ไม่ว่าจะเป็นชื่อ วันที่ หรือสัญลักษณ์ใดๆ การเพิ่มรอยใหม่ลงบนผนังที่มีรอยเก่าคือการทำลายหลักฐานทางประวัติศาสตร์โดยตรง

อย่าราดน้ำหรือเช็ดผนังเพื่อให้สีชัด บางคนทำเพื่อถ่ายรูปให้สวย แต่ความชื้นและการถูทำให้สีหลุดเร็วขึ้น

อย่าออกนอกทางเดิน พื้นรอบเพิงหินอาจมีร่องรอยทางโบราณคดีอื่นอยู่ และการเหยียบย่ำทำให้ดินพังทลาย

รอยมือบอกอะไรเราได้บ้าง

รอยมือบนผนังหินเป็นหลักฐานว่าคนในอดีตเคยมาใช้พื้นที่ตรงนี้ จะมาพัก ทำพิธี หรือบันทึกบางอย่าง ยังเป็นเรื่องที่นักโบราณคดีตีความต่างกันได้ แต่ที่แน่นอนคือก่อนจะมีเมืองริมโขง ก่อนจะมี เรื่องเล่าเรื่องดวงแก้วที่มาของชื่อมุกดาหาร ก็มีผู้คนอยู่บนภูแห่งนี้แล้ว

ภาพฝ่ามือเป็นภาพที่ทุกคนเข้าใจได้ทันที ไม่ต้องแปลภาษา เด็กก็เข้าใจ ผู้ใหญ่ก็เข้าใจ จึงเป็นจุดที่ดีสำหรับครอบครัวที่อยากชวนลูกคุยเรื่องคนต่างยุคต่างกลุ่ม ดูไอเดียการชวนเด็กเรียนรู้แบบสุภาพได้ที่ ทริปพาลูกวัยประถมรู้จักผู้คนหลากหลายในมุกดาหาร

ศิลปะบนผนังหินโบราณกับงานศิลปะร่วมสมัยห่างกันหลายยุคสมัย แต่ต่างก็เป็นวิธีที่มนุษย์ทิ้งร่องรอยของตัวเองไว้ ใครอยากเห็นอีกขั้วหนึ่ง ลองดู บ้านดำของเชียงรายที่รวมงานศิลปะแนวแหวกขนบ แล้วจะเห็นว่าความต้องการบอกเล่าผ่านภาพไม่เคยหายไปจากมนุษย์

สำหรับผู้เขียน การยืนหน้าของบางอย่างที่อยู่มาก่อนเมืองทั้งเมือง ทำให้ความรีบในวันนั้นดูเล็กลงอย่างประหลาด และทำให้อยากให้รอยมือเหล่านี้อยู่ต่อไปให้คนรุ่นหลังได้ยืนดูแบบเดียวกัน