พ้นตัวเมืองไปแล้วเจออะไร รู้จักอำเภอรอบนอกของมุกดาหารทีละอำเภอ

ภาพจำของมุกดาหารมักจบอยู่ที่ริมโขงในตัวเมือง สะพานข้ามไปสะหวันนะเขต ตลาดชายแดน และหอแก้วที่มองเห็นได้แต่ไกล ภาพนั้นไม่ผิด แต่เป็นเพียงหนึ่งในเจ็ดอำเภอของจังหวัด อีกหกอำเภอที่เหลือมีทั้งริมแม่น้ำฝั่งเหนือและฝั่งใต้ หุบเขาในแนวภูพาน หมู่บ้านผู้ไทที่ยังรักษาภาษาไว้ และพื้นที่ที่เกิดจากการบุกเบิกที่ดินทำกิน

ด้านล่างไล่ทีละอำเภอแบบกว้างๆ เพื่อให้พอเห็นว่าแต่ละที่ให้ความรู้สึกอย่างไร ส่วนรายละเอียดอย่างเส้นทาง ที่พัก หรือกิจกรรมเฉพาะช่วง ควรเช็กกับหน่วยงานท่องเที่ยวและท้องถิ่นอีกครั้งก่อนเดินทาง

นิคมคำสร้อย

ชื่ออำเภอนี้บอกที่มาของตัวเองอยู่แล้ว พื้นที่แถบนี้เกี่ยวข้องกับนิคมสร้างตนเอง ซึ่งเป็นโครงการที่รัฐจัดสรรที่ดินให้คนเข้ามาตั้งถิ่นฐานและทำกิน ภาพที่เห็นจึงเป็นชุมชนเกษตรที่ค่อนข้างเป็นระเบียบ ไร่นา และถนนที่ตัดผ่านหมู่บ้าน

สำหรับนักท่องเที่ยว นิคมคำสร้อยอาจไม่ได้มีจุดถ่ายรูปดังๆ แต่เหมาะกับคนที่อยากเข้าใจว่าคนรุ่นก่อนสร้างชีวิตใหม่บนที่ดินแห่งนี้อย่างไร เรื่องนี้มีเล่าไว้ละเอียดใน ประวัติคนบุกเบิกที่ดินของนิคมคำสร้อย

ดอนตาล

ดอนตาลอยู่ริมแม่น้ำโขงทางตอนใต้ของจังหวัด ถ้าเทียบกับริมโขงในตัวเมือง ฝั่งนี้เงียบกว่า มีหมู่บ้านริมน้ำ ทุ่งนา และวิถีเกษตรที่ยังเห็นได้ชัด คนที่อยากนั่งมองแม่น้ำโดยไม่มีเสียงรถพลุกพล่าน หรืออยากเห็นชีวิตริมโขงแบบชนบท จะชอบบรรยากาศของดอนตาล

ระดับน้ำโขงช่วงฝนกับหน้าแล้งต่างกันมาก ภาพริมน้ำจึงเปลี่ยนไปตามฤดู ถ้าจะเดินลงไปใกล้ตลิ่ง ให้ระวังพื้นดินที่อาจทรุดและกระแสน้ำที่แรงกว่าที่เห็นจากด้านบน

ดงหลวง

ดงหลวงอยู่ทางตะวันตกเฉียงเหนือในแนวเทือกเขาภูพาน เป็นหุบเขาที่มีป่า ลำห้วย และหมู่บ้านล้อมรอบด้วยภู ชุมชนที่นี่หลากหลาย ทั้งชาวบรู ชาวไทโส้ และกลุ่มอื่นๆ บางชุมชนเปิดรับผู้มาเยือนในรูปแบบการท่องเที่ยวชุมชน

อำเภอนี้เหมาะกับคนที่อยากเห็นมุกดาหารในมุมป่าเขา และไม่รังเกียจถนนคดเคี้ยว ใครสนใจรายละเอียดเรื่องภูมิประเทศ ผู้คน และสิ่งที่ทำได้ อ่าน เรื่องหุบเขา ลำห้วย และหมู่บ้านของดงหลวง ต่อได้

คำชะอี

คำชะอีอยู่ทางตะวันตกของจังหวัด มีชุมชนผู้ไทหลายแห่ง ซึ่งยังพูดภาษาผู้ไท รักษาการแต่งกายในงานบุญ และมีเรือนไม้แบบเก่าให้เห็นในบางหมู่บ้าน ภูมิประเทศเริ่มเป็นเนินและมีภูอยู่ไม่ไกล

คนที่ชอบวัฒนธรรมชุมชน งานบุญประเพณี หรืออยากลองพักโฮมสเตย์ อาจพบว่าคำชะอีให้ประสบการณ์ที่ต่างจากในเมืองชัดเจน ข้อสำคัญคือต้องเข้าไปแบบผู้มาเยือนที่สุภาพ ไม่ใช่ไปดูชาวบ้านเหมือนเป็นการแสดง

หว้านใหญ่

หว้านใหญ่อยู่ริมแม่น้ำโขงทางเหนือของตัวเมือง บนทางที่มุ่งไปทางนครพนม จุดที่หลายคนรู้จักคือแก่งกะเบา แก่งหินกลางลำน้ำโขงที่โผล่ให้เห็นชัดในช่วงน้ำลด และมีร้านอาหารริมน้ำให้นั่งกินปลาชมวิว

นอกจากแก่งหิน หว้านใหญ่ยังมีหมู่บ้านริมโขงที่บรรยากาศเรียบง่าย เหมาะกับการขับรถเลียบแม่น้ำช้าๆ แวะวัดริมน้ำ และหยุดมองฝั่งลาวในอีกมุมหนึ่งที่ไม่ใช่ตัวเมือง

หนองสูง

หนองสูงอยู่ทางตะวันตกเฉียงเหนือ ติดกับจังหวัดใกล้เคียง เป็นอีกอำเภอที่มีชุมชนผู้ไทหนาแน่น บางหมู่บ้านเป็นที่รู้จักในเรื่องการต้อนรับผู้มาเยือน การฟ้อนแบบผู้ไท และเรือนไม้ใต้ถุนสูง

บรรยากาศของหนองสูงค่อนข้างคล้ายกับคำชะอีในแง่วัฒนธรรม แต่ในรายละเอียดแต่ละหมู่บ้านมีเรื่องเล่า สำเนียง และลายผ้าของตัวเอง คนที่สนใจงานผ้าทอหรืออยากฟังภาษาผู้ไทจากเจ้าของภาษาโดยตรง ควรเผื่อเวลาให้อำเภอนี้อย่างน้อยครึ่งวัน

จับคู่อำเภอในทริปเดียวอย่างไรดี

เมื่อเห็นภาพรวมแล้ว ลองจับคู่อำเภอตามทิศทางและสไตล์การเที่ยว จะช่วยลดเวลาขับรถย้อนไปมา ตัวอย่างการจับคู่ที่พอเป็นไปได้มีดังนี้

สายริมโขง ใช้วันหนึ่งขึ้นเหนือไปหว้านใหญ่ แล้วอีกวันลงใต้ไปดอนตาล จะได้เห็นแม่น้ำในหลายมุม ดูไอเดียจุดแวะได้ที่ เส้นทางเลียบแม่น้ำขึ้นเหนือและลงใต้จากตัวเมือง

สายป่าเขา รวมดงหลวงเข้ากับลานหินภูผาเทิบที่อยู่ไม่ไกลจากตัวเมือง เช้าเดินลานหิน บ่ายเข้าหุบเขา

สายวัฒนธรรมผู้ไท จับคู่คำชะอีกับหนองสูง ซึ่งอยู่ทางตะวันตกเหมือนกัน เหมาะกับการค้างคืนในชุมชนหนึ่งคืนเพื่อให้มีเวลาฟังและเรียนรู้โดยไม่เร่งรีบ

สายทางใต้ นิคมคำสร้อยกับดอนตาลอยู่ทางตอนใต้ของจังหวัด ใครจะไปภูสระดอกบัว อุทยานที่อยู่บริเวณรอยต่อกับยโสธรและอำนาจเจริญ ก็จัดรวมไว้ในฝั่งนี้ได้

การหนีจากเมืองหลักไปหาอำเภอรอบนอกเป็นวิธีเที่ยวที่ใช้ได้ทุกจังหวัด ไม่ใช่แค่มุกดาหาร อย่างคนที่ไปชลบุรีบ่อยก็มักหา มุมสงบนอกเมืองพัทยาที่ขับไปได้ไม่ไกล ไว้พักใจเหมือนกัน

ไม่ว่าจะจับคู่แบบไหน อย่าพยายามเก็บให้ครบทุกอำเภอในทริปเดียว การเลือกสองสามอำเภอแล้วอยู่ให้นานพอจะได้มากกว่าการขับผ่านทุกที่

ระหว่างแม่น้ำเงียบๆ ทางใต้ หุบเขาในแนวภูพาน กับหมู่บ้านผู้ไทที่ยังพูดภาษาของตัวเอง อำเภอไหนที่คุณอยากขับไปถึงเป็นที่แรก