ตึกแถวเก่าในย่านการค้าของตัวเมืองมุกดาหาร เดินดูร่องรอยเมืองค้าขายริมโขง
5 พฤศจิกายน 2569
เหนือประตูไม้บานเฟี้ยมของตึกแถวหลายห้องในตัวเมือง มักมีช่องลมฉลุลายเล็กๆ เรียงเป็นแถว บางห้องยังเหลือป้ายชื่อร้านแบบเขียนมือหรือแผ่นป้ายเก่าที่สีซีดจนอ่านแทบไม่ออก รายละเอียดพวกนี้อยู่สูงกว่าระดับสายตาไปนิดเดียว คนที่เดินผ่านไปซื้อของจึงมักไม่ทันเงยหน้ามอง ทั้งที่มันเล่าเรื่องของย่านนี้ได้มากกว่าป้ายบอกทางเสียอีก
ย่านการค้าเก่าของมุกดาหารอยู่ไม่ห่างจากริมแม่น้ำโขง ซึ่งก็ไม่ใช่เรื่องบังเอิญ ในสมัยที่แม่น้ำยังเป็นเส้นทางหลักของการเดินทางและขนสินค้า ร้านรวงก็ย่อมเกาะกลุ่มอยู่ใกล้ท่าน้ำ ของจากฝั่งลาวและสินค้าจากเมืองอื่นมาพบกันตรงนี้ ร่องรอยนั้นยังเห็นได้จากหน้าตาของอาคารที่เรียงชิดกันเป็นแนวยาว ชั้นล่างเปิดหน้าร้าน ชั้นบนเป็นที่อยู่ของครอบครัว
เริ่มเดินจากฝั่งที่ใกล้แม่น้ำก่อนก็ได้ ตึกแถวไม้รุ่นเก่ามักเตี้ยกว่าตึกปูนรุ่นหลัง หลังคาลาดต่ำ ระเบียงชั้นสองยื่นออกมาบังแดดให้ทางเท้าข้างล่าง บางห้องเปลี่ยนเป็นปูนไปแล้วแต่ยังคงสัดส่วนเดิมไว้ พอเดินต่อเข้าไปในถนนสายถัดไป จะเริ่มเห็นตึกปูนสองสามชั้นที่มีกันสาดคอนกรีตและลวดลายปูนปั้นแบบเรียบๆ ปะปนกัน ราวกับเมืองค่อยๆ เติบโตทีละช่วงโดยไม่ได้รื้อของเก่าทิ้งหมด
ระหว่างเดิน ลองสังเกตสิ่งเหล่านี้ดู
- บานเฟี้ยมไม้ที่พับเก็บได้ทั้งแผง ซึ่งเหมาะกับร้านที่ต้องเปิดหน้ากว้างรับลูกค้าทั้งวัน
- ช่องลมเหนือประตูและหน้าต่าง ช่วยระบายความร้อนออกจากตัวบ้านในเมืองที่แดดแรง
- ป้ายร้านรุ่นเก่า บางป้ายมีตัวอักษรมากกว่าหนึ่งภาษา สะท้อนว่าคนค้าขายในย่านนี้มีหลายเชื้อสาย
- ตู้กระจกไม้ ตาชั่งรุ่นเก่า หรือชั้นวางของที่ยังใช้งานอยู่จริงในร้าน
- ระเบียงชั้นสองที่มีกระถางต้นไม้หรือราวตากผ้า ซึ่งบอกว่าตึกนี้ยังมีคนอยู่อาศัย
ร้านหลายร้านในย่านแบบนี้เป็นกิจการของครอบครัวที่ส่งต่อกันมาหลายรุ่น บางร้านเปลี่ยนสินค้าที่ขายไปตามยุค จากของแห้งเป็นของใช้ในบ้าน จากของใช้เป็นร้านกาแฟ แต่ยังอยู่ในห้องเดิม ชุมชนการค้าของมุกดาหารเองก็มีทั้งคนไทย คนเชื้อสายจีน และคนเชื้อสายเวียดนามอยู่ร่วมกันมานาน ใครอยากรู้เรื่องฝั่งอาหารของชุมชนญวนเพิ่ม มีเรื่องเล่าเกี่ยวกับแหนมเนืองกับกาแฟที่คนในเมืองนี้คุ้นลิ้นให้อ่านต่อได้
การค้าริมโขงของเมืองนี้ไม่ได้มองแค่ฝั่งเดียว เพราะฝั่งตรงข้ามคือสะหวันนะเขต ผู้คนสองฝั่งไปมาหาสู่ ค้าขาย และมีญาติพี่น้องข้ามแม่น้ำกันมาแต่ไหนแต่ไร เรื่องความผูกพันนี้มีเขียนไว้ละเอียดในบทเรื่องสองเมืองที่มองเห็นกันคนละฟากแม่น้ำ เมื่ออ่านแล้วกลับมาเดินย่านตึกแถว จะเข้าใจขึ้นว่าทำไมร้านบางร้านถึงขายของที่ดูเหมือนมาจากอีกฝั่ง
เรื่องถ่ายรูป ตึกแถวเหล่านี้คือบ้านของคน ไม่ใช่ฉากถ่ายภาพ ถ่ายจากทางเท้าฝั่งตรงข้ามได้สบาย แต่ถ้าจะเล็งกล้องเข้าไปในร้าน หรือถ่ายเจ้าของร้านใกล้ๆ ควรยิ้มทักและขออนุญาตก่อน ไม่ยืนขวางหน้าร้านนาน ไม่ขึ้นไปยืนบนบันไดหรือแตะบานประตูไม้เก่า และถ้าร้านไหนเปิดขายอยู่ การอุดหนุนของเล็กๆ สักชิ้นก็เป็นวิธีขอบคุณที่ดี
เวลาที่เหมาะกับการเดินดูตึกคือช่วงเช้าที่ร้านเพิ่งเปิดบานเฟี้ยม หรือช่วงบ่ายแก่ที่แดดเริ่มเอียงและเงาระเบียงทอดยาวลงบนทางเท้า ถ้าอยู่ต่อจนค่ำ บางวันบรรยากาศริมแม่น้ำจะเปลี่ยนไปเป็นตลาดคึกคัก ลองดูเรื่องตลาดกลางคืนเลียบแม่น้ำโขงไว้ประกอบการวางแผน เพื่อเดินต่อจากย่านเก่าไปหาของกินได้เลย
การเที่ยวเมืองเก่าแบบนี้เหมาะกับคนที่ไม่รีบ คล้ายกับที่บางเมืองเลือกให้นักท่องเที่ยวค่อยๆ ชมถนนเก่าบนรถม้า อย่างลำปางที่ยังมีรถม้าวิ่งพาชมเมือง ส่วนที่มุกดาหาร สองเท้ากับเวลาว่างสักครึ่งวันก็พอแล้ว
ก่อนกลับ ลองเดินให้ช้ากว่าปกติอีกนิด แล้วเงยหน้ามองชั้นสองของตึกสักห้อง ดูหน้าต่างไม้ ช่องลม หรือกระถางต้นไม้บนระเบียง ตรงนั้นคือส่วนของเมืองที่ยังมีคนใช้ชีวิตอยู่จริง และมักเป็นภาพที่จำได้นานกว่าที่คิด