ก่อนมีสะพานมิตรภาพ คนสองฝั่งโขงที่มุกดาหารข้ามไปมาหากันอย่างไร

ในความทรงจำของคนรุ่นพ่อแม่หรือปู่ย่าที่เคยเล่าให้ลูกหลานฟัง ภาพหนึ่งที่มักถูกพูดถึงคือเรือข้ามฟากลำไม่ใหญ่ ที่บรรทุกทั้งคน กระสอบข้าวของ และบางครั้งก็มีรถจักรยานผูกติดมาด้วย แล่นตัดกระแสโขงจากฝั่งไทยไปฝั่งลาวและกลับมาอีกครั้งในวันเดียว

ภาพนี้มาจากคำบอกเล่า ไม่ใช่บันทึกที่ระบุวันเวลาชัดเจน แต่ก็พอทำให้เห็นว่าก่อนจะมีสะพานคอนกรีตทอดข้ามน้ำ ชีวิตของคนสองฝั่งผูกกับเรือมากแค่ไหน

ท่าน้ำเป็นมากกว่าที่ขึ้นลงเรือ

สมัยก่อน ท่าน้ำริมโขงของตัวเมืองมุกดาหารเป็นเหมือนประตูหน้าบ้าน คนที่จะไปทำธุระฝั่งตรงข้าม พ่อค้าแม่ค้าที่ขนของมาขาย หรือญาติที่มาเยี่ยมเยียน ล้วนมาเจอกันตรงนี้

คนเล่าหลายคนบอกตรงกันว่าท่าเรือไม่ได้เงียบเลยในวันที่คึกคัก มีเสียงต่อรองราคา เสียงเรียกหากันข้ามลำน้ำ และกลิ่นอาหารจากแผงเล็กๆ ที่ตั้งรอคนรอเรือ

เรือลำเดียวบรรทุกได้ทั้งคนและสินค้า

เรือที่ใช้ข้ามฟากมีหลายขนาด ตั้งแต่เรือลำเล็กที่นั่งได้ไม่กี่คน ไปจนถึงเรือที่ขนสินค้าจำนวนมากได้ในเที่ยวเดียว สินค้าที่ข้ามไปมามักเป็นของใช้ในบ้าน ผ้า อาหารแห้ง และผลผลิตจากไร่นาของแต่ละฝั่ง

การข้ามแต่ละเที่ยวขึ้นอยู่กับสภาพน้ำมาก ช่วงน้ำหลาก กระแสแรงและมีขอนไม้ลอยมา คนขับเรือต้องอาศัยประสบการณ์ ส่วนช่วงน้ำลด ก็ต้องรู้ว่าตรงไหนมีหาดทรายหรือแก่งหินโผล่ขึ้นมา

ญาติอยู่คนละฝั่ง แต่ไม่เคยห่างกัน

สิ่งที่คนรุ่นก่อนเล่าบ่อยที่สุดไม่ใช่เรื่องการค้า แต่เป็นเรื่องครอบครัว หลายบ้านมีพี่น้องหรือญาติที่แต่งงานไปอยู่อีกฝั่ง เวลามีงานบุญ งานแต่ง หรืองานศพ ก็ข้ามเรือไปร่วมกันเหมือนไปบ้านใกล้

ภาษาที่ใช้คุยกันก็ใกล้กันมาก จนบางคนแทบไม่รู้สึกว่ากำลังคุยกับคนต่างประเทศ ความผูกพันแบบนี้เป็นพื้นฐานที่ทำให้มุกดาหารกับสะหวันนะเขตถูกเรียกว่าเมืองคู่ที่ผูกกันด้วยเครือญาติ มาจนทุกวันนี้

เมื่อแม่น้ำเป็นทั้งทางและพรมแดน

แม้จะไปมาหาสู่กันง่าย แต่แม่น้ำโขงก็เป็นเส้นแบ่งประเทศมาตลอด ในบางช่วงของประวัติศาสตร์ที่สถานการณ์ระหว่างประเทศตึงเครียด การข้ามฟากก็ไม่ได้ง่ายเหมือนเคย คนเล่าบางคนจำได้ว่ามีช่วงที่ต้องระมัดระวังมากขึ้น หรือข้ามได้น้อยลง

ช่วงเวลาแบบนี้ทำให้คนสองฝั่งเห็นคุณค่าของการได้กลับมาไปมาหาสู่กันอย่างสะดวกอีกครั้ง

สะพานมาถึงแล้ว อะไรเปลี่ยนไปบ้าง

เมื่อสะพานมิตรภาพไทย-ลาวแห่งที่ 2 เปิดใช้ การเดินทางระหว่างสองเมืองเปลี่ยนไปมาก รถบรรทุกขนสินค้าข้ามแดนได้ในปริมาณที่เรือเทียบไม่ได้ และเส้นทางนี้ก็กลายเป็นจุดเชื่อมสำคัญบนแนวถนนที่ต่อหลายประเทศจากตะวันออกถึงตะวันตก

สำหรับนักท่องเที่ยว การข้ามไปเที่ยวฝั่งลาวก็ง่ายขึ้น หลายคนเลือกนั่งรถข้ามสะพานไปเดินเล่นสะหวันนะเขตแล้วกลับในวันเดียว ส่วนเรื่องเอกสารและข้อกำหนดการผ่านแดนในปัจจุบัน ควรตรวจสอบจากด่านตรวจคนเข้าเมืองหรือแหล่งทางการก่อนเดินทางทุกครั้ง

ทุกวันนี้การข้ามพรมแดนไปเที่ยวเมืองต่างประเทศสะดวกกว่าคนรุ่นก่อนจะนึกออก จะขับรถข้ามโขงไปทานข้าวฝั่งลาว หรือบินไกลไปถึงย่านบ่อน้ำแร่ร้อนเป่ยโถวทางตอนเหนือของไทเป ก็วางแผนได้ภายในไม่กี่วัน

สิ่งที่ยังอยู่แม้มีสะพาน

ถึงจะมีสะพานแล้ว แต่ริมโขงของมุกดาหารก็ยังมีเรือให้เห็นอยู่ เรือหาปลาของชาวบ้าน เรือที่ใช้ในประเพณีท้องถิ่น และท่าน้ำที่ยังเป็นที่นั่งเล่นของคนเมือง ความสัมพันธ์ของคนสองฝั่งก็ไม่ได้หายไปไหน เพียงแต่เปลี่ยนทางเดินจากผิวน้ำขึ้นไปอยู่บนสะพาน

ลองยืนที่ริมตลิ่งตอนเย็นแล้วมองไปที่ผิวน้ำ ก็ยังพอนึกเห็นเรือลำเล็กที่เคยแล่นตัดกระแสพาคนกลับบ้าน